Samookreślenie ryzyka związanego z modelem „Wet DBA” stanowi obecnie standardowe, kwartalne działanie dla każdej firmy w Holandii zatrudniającej osoby prowadzące działalność na własny rachunek (zzp’ers). Pełne egzekwowanie przepisów wznowiono 1 stycznia 2025 r., a od 1 stycznia 2026 r. urząd skarbowy (Belastingdienst) może nakładać kary za poważne uchybienia (vergrijpboetes) oprócz nakazów dopłaty podatku (naheffingsaanslagen), które są stosowane od zakończenia moratorium. Umowy, które kiedyś spełniały wymogi, ponieważ w aktach znajdował się wzór umowy, nie są już bezpieczne — organ podatkowy bierze pod uwagę sposób, w jaki praca jest faktycznie wykonywana.
Samoocena ryzyka w ramach programu „Wet DBA” to ustrukturyzowana analiza każdego zlecenia dla osób prowadzących działalność na własny rachunek (zzp) pod kątem dziewięciu kryteriów Deliveroo określonych przez holenderski Sąd Najwyższy w 2023 roku. Ocenia ona istotę relacji — nadzór, integrację, wyłączność, ryzyko handlowe, sposób pracy — a nie formalności. Niepowodzenie w teście merytorycznym w 2026 r. naraża klienta na naliczenie zaległych podatków od 2025 r., a także na karę (vergrijpboete) w wysokości do 100% kwoty naliczonej za umyślne błędne zaklasyfikowanie.
Ustawa Wet DBA (Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties) to holenderska ustawa z 2016 r., która zastąpiła oświadczenie VAR. Nakłada ona na zleceniodawców i wykonawców wspólną odpowiedzialność za prawidłową klasyfikację stosunku pracy. Egzekwowanie przepisów zostało zawieszone na okres od 2016 do 2024 r. Od 1 stycznia 2025 r. urząd skarbowy (Belastingdienst) będzie w pełni egzekwował przepisy; od 1 stycznia 2026 r. będzie mógł również nakładać kary za rażące uchybienia.
Sama ustawa nie uległa zmianie od 2016 roku — zmieniła się natomiast gotowość do jej egzekwowania. W latach 2016–2024 urząd skarbowy (Belastingdienst) stosował faktyczne moratorium, ponieważ problemy z wdrożeniem (szczególnie dotyczące wzorów umów) utrudniały wszczynanie postępowań karnych. Okres ten dobiegł końca. Od 1 stycznia 2025 r. organ podatkowy może nakładać obowiązki naprawcze oraz naliczać podatki od wynagrodzeń w przypadku stwierdzenia fikcyjnej działalności na własny rachunek; od 1 stycznia 2026 r. może nakładać kary za wykroczenia (vergrijpboetes) w przypadku celowego lub wynikającego z rażącego niedbalstwa błędnego zaklasyfikowania działalności. Kary za zwłokę (verzuimboetes) pozostają zawieszone do końca 2026 r. jako środek przejściowy.
Również wzory umów straciły większość swojej wartości ochronnej. Urząd Skarbowy (Belastingdienst) nie zatwierdza nowych wzorów umów od 1 stycznia 2025 r.; istniejące, zatwierdzone wzory pozostają ważne do końca 2029 r., ale tylko wtedy, gdy rzeczywista sytuacja w firmie jest zgodna z treścią wzoru. Kontrole, w których uczestniczyliśmy od stycznia 2025 r., zazwyczaj rozpoczynają się od wizyty w firmie, a nie od przeglądu dokumentacji — inspektorzy pytają, którzy pracownicy samozatrudnieni (zzp’ers) są obecni w danym tygodniu, i obserwują, jak pracują.
Urząd Skarbowy (Belastingdienst) stosuje całościową ocenę opartą na dziewięciu kryteriach Deliveroo określonych przez holenderski Sąd Najwyższy w marcu 2023 r. (ECLI:NL:HR:2023:443). Żaden pojedynczy czynnik nie ma charakteru rozstrzygającego. Inspektorzy biorą pod uwagę nadzór, integrację z organizacją zleceniodawcy, osobisty obowiązek wykonywania pracy, sposób wynagradzania, godziny pracy, ryzyko handlowe, zachowania przedsiębiorcze, czas trwania umowy oraz to, czy pracownik przedstawia się jako podmiot gospodarczy.
W praktyce ocena dzieli się na trzy obszary: istotę kontroli (w jakim stopniu zleceniodawca kieruje pracą), osadzenie w organizacji (czy pracownik wygląda i czuje się jak pracownik w ramach organizacji) oraz rzeczywistość przedsiębiorczą (czy pracownik faktycznie działa jak przedsiębiorca — wielu zleceniodawców, własne narzędzia, własne ryzyko biznesowe). Często zdarza się, że pracodawcy korzystający z „zgodnych z przepisami” wzorów umów nie przechodzą testu merytorycznego, ponieważ systemy grafików, wspólne laptopy i obowiązkowe spotkania zespołowe wskazują na coś zupełnie innego.
| Czynnik ryzyka | Wyjaśnienie | Priorytet egzekwowania prawa na rok 2026 |
| Osoby prowadzące działalność gospodarczą (ZZP) o długim stażu pracy | Ten sam klient od ponad 12 miesięcy, brak innych klientów | Wysoki — pierwszy cel kontroli przeprowadzanych przez Belastingdienst |
| ZZP w sektorze opieki zdrowotnej | Praca w systemie rotacyjnym z obowiązkowymi szkoleniami | Wysoki — obowiązujący program audytu dostosowany do specyfiki sektora |
| Praca na platformach typu Uber | Orzecznictwo dotyczące sprawy „Post-Deliveroo” obejmuje również platformy gigowe | Wysoki — toczące się postępowania sądowe i działania egzekucyjne |
| Osoby prowadzące działalność gospodarczą (ZZP) zarabiające poniżej 38 euro za godzinę | Domniemanie prawne zatrudnienia | Średni — ma stać się obowiązkowy w roku 2026–27 |
| Wykonawcy pracujący zgodnie ze stałym tygodniowym harmonogramem | Ustalone dni, ustalone godziny, zintegrowane z harmonogramem pracy zespołu | Średnio-wysoki — wyraźny wskaźnik nadzoru |
| Menedżerowie tymczasowi realizujący krótkoterminowe zadania | Uznani przedsiębiorcy | Niższy — zazwyczaj zdaje się test na obecność substancji |
| Prawdziwi konsultanci obsługujący wielu klientów | Własna strona internetowa, faktury, wynagrodzenie oparte na wynikach | Najniższy — model nadal działa |
Poniższa dziesięciopunktowa lista kontrolna odzwierciedla pytania merytoryczne, z których korzysta dział ds. Holandii w Access Financial podczas przeglądów klientów. Należy ocenić każde zlecenie w skali od 0 do 2 w każdym punkcie — 0 oznacza wyraźnie zatrudnienie, 1 – sytuację mieszaną, a 2 – wyraźnie samozatrudnienie. Każde zlecenie, które uzyska mniej niż 12 punktów na 20 możliwych, powinno zostać ponownie sformalizowane lub przekształcone w zatrudnienie na podstawie listy płac przed kolejną kontrolą ryzyka przeprowadzaną przez Belastingdienst.
| Konsekwencja | Szczegóły | Obowiązuje od |
| Naliczenia z mocą wsteczną (naheffingsaanslag) | Podatek od wynagrodzeń + składki na ubezpieczenie społeczne za okres do 5 lat wstecz | 1 stycznia 2025 r. |
| Obowiązki naprawcze | Zlecenie zmiany kategorii zatrudnienia pracownika w przyszłych rozliczeniach płacowych | 1 stycznia 2025 r. |
| Kara za poważne wykroczenie (vergrijpboete) | Do 100% kwoty podatku ustalonej w wyniku celowego błędnego zaklasyfikowania | 1 stycznia 2026 r. |
| Kara za zwłokę (verzuimboete) | Zawieszone do 2026 r. jako środek przejściowy | Jeszcze nie — przewidywany termin: 2027 r. |
| Ryzyko związane z reputacją i audytem | Urząd Skarbowy może przekazać ustalenia inspektoratowi SZW | W toku |
Ryzyko finansowe jest znaczne nawet bez uwzględnienia kary. W przypadku osoby prowadzącej działalność na własny rachunek (zzp’er), zatrudnionej pięć dni w tygodniu za 600 euro dziennie przez 24 miesiące, same zaległe podatki od wynagrodzeń i składki na ubezpieczenie społeczne mogą przekroczyć 65 000 euro na jednego wykonawcę. Jeśli dodać do tego karę (vergrijpboete) w wysokości do 100% w przypadkach umyślnych, kwota ta podwaja się.
Oczekuje się, że ustawa Wet DBA zostanie zastąpiona ustawą Zelfstandigenwet, ale nie w 2026 roku. 6 marca 2026 r. rząd ogłosił, że rezygnuje z części wyjaśniającej (verduidelijkingsdeel) projektu ustawy VBAR, która spotkała się z ostrą krytyką ze strony rynku. Rechtsvermoeden – domniemanie prawne, zgodnie z którym osoba zarabiająca poniżej 38 euro za godzinę jest pracownikiem, o ile nie udowodniono inaczej – jest obecnie opracowywane w ramach odrębnego aktu prawnego i musi zostać opublikowane w Staatsblad do 31 sierpnia 2026 r. Pełna treść ustawy Zelfstandigenwet ma zostać opublikowana najwcześniej w 2027 r.
W praktyce nic z tego nie zmienia podejścia organów podatkowych w 2026 roku. Belastingdienst nadal stosuje test Deliveroo, nadal przeprowadza kontrole w sektorach wysokiego ryzyka i nadal uznaje za rozstrzygające wyłącznie dowody wynikające z rzeczywistej sytuacji w miejscu pracy — a nie dokumentację —. Firmy, które czekają na nową ustawę przed dostosowaniem struktury umów, są najbardziej narażone na kontrolę w połowie roku.
Czym jest Wet DBA — Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties to holenderska ustawa z 2016 r., która reguluje granicę między prawdziwą działalnością na własny rachunek a stosunkiem pracy dla celów podatkowych. Zastąpiła ona starszą deklarację VAR i nałożyła na zleceniodawców oraz wykonawców wspólną odpowiedzialność za prawidłową klasyfikację. Od 1 stycznia 2025 r. urząd skarbowy (Belastingdienst) będzie w pełni egzekwował przepisy tej ustawy; od 1 stycznia 2026 r. będzie mógł nakładać kary za rażące uchybienia oprócz naliczania zaległych podatków.
W ramach systemu Wet DBA ryzyku podlega każdy klient zatrudniający osoby prowadzące działalność na własny rachunek (zzp’ers) na warunkach przypominających stosunek pracy. Największe ryzyko dotyczy wykonawców pracujących na zasadzie wyłączności przez długi okres w systemie zmianowym, wykonawców zarabiających poniżej 38 euro za godzinę, członków zintegrowanych zespołów korzystających ze sprzętu zapewnionego przez klienta oraz osób prowadzących działalność na własny rachunek w sektorze opieki zdrowotnej. Wykonawcy obsługujący wielu klientów na zasadzie wynagrodzenia za konkretne wyniki, korzystający z własnych narzędzi i ponoszący ryzyko handlowe, są narażeni na mniejsze ryzyko, ale nie oznacza to automatycznie, że są całkowicie bezpieczni.
Belastingdienst ocenia stosunki pracy w oparciu o kompleksową analizę opartą na dziewięciu kryteriach Deliveroo ustalonych przez holenderski Sąd Najwyższy w marcu 2023 roku. Inspektorzy biorą pod uwagę nadzór, integrację, osobisty obowiązek wykonywania pracy, sposób wynagradzania, godziny pracy, ryzyko handlowe, zachowanie przedsiębiorcze, czas trwania umowy oraz to, czy pracownik przedstawia się jako podmiot gospodarczy. Żaden z tych czynników nie ma charakteru rozstrzygającego.
Nie jest obecnie jasne, kiedy VBAR zastąpi Wet DBA. W dniu 6 marca 2026 r. rząd wycofał część projektu ustawy o VBAR dotyczącą wyjaśnień. Kwestia „rechtsvermoeden” — domniemania zatrudnienia przy stawce 38 euro za godzinę — jest obecnie rozpatrywana w ramach odrębnego projektu ustawy, który ma zostać opublikowany do 31 sierpnia 2026 r. Pełna treść ustawy o samozatrudnieniu (Zelfstandigenwet) ma zostać opublikowana najwcześniej w 2027 r.; do końca 2026 r. obowiązującymi ramami prawnymi pozostaje ustawa DBA.
Warto przeczytać: WAADI, Przewodnik po Holandii