Projekt ustawy opublikowany w marcu 2026 r. mógłby zapewnić przedsiębiorstwom i wykonawcom w Niemczech bardziej przewidywalną ścieżkę do uzyskania statusu prawdziwie samozatrudnionego – nie eliminuje to jednak związanych z tym wyzwań w zakresie zgodności z przepisami.
Od ponad dziesięciu lat jedno pytanie nie daje spać zespołom HR, agencjom rekrutacyjnym i freelancerom w Niemczech: czy dana osoba rzeczywiście prowadzi działalność na własny rachunek, czy też – w oczach Niemieckiego Ubezpieczenia Emerytalnego (DRV) – jest w rzeczywistości pracownikiem pod przykrywką? 26 marca 2026 r. niemieckie Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych (BMAS) opublikowało projekt ustawy, który ma na celu udzielenie na to pytanie bardziej wiarygodnej odpowiedzi niż kiedykolwiek wcześniej. Jeśli projekt zostanie przyjęty, wprowadzi on nową, opcjonalną kategorię samozatrudnienia dla celów ubezpieczenia społecznego. Jednak, podobnie jak w przypadku większości projektów ustaw, szczegóły mają znacznie większe znaczenie niż sam tytuł.
Zgodnie z obowiązującym art. 7 niemieckiego Kodeksu Socjalnego, Księga IV (SGB IV), o tym, czy dana osoba jest uznawana za osobę prowadzącą działalność na własny rachunek dla celów ubezpieczenia społecznego, decyduje się na podstawie „Gesamtwürdigung” – całościowej oceny wszystkich okoliczności stosunku pracy, przy czym szczególną wagę przywiązuje się do stopnia zintegrowania tej osoby z organizacją zleceniodawcy oraz stopnia, w jakim jest ona związana poleceniami.
W praktyce oznacza to, że dwaj wykonawcy wykonujący niemal identyczne prace dla niemal identycznych klientów mogą zostać sklasyfikowani w bardzo różny sposób, w zależności od czynników, które często stają się jasne dopiero z perspektywy czasu. Dla przedsiębiorstw popełnienie błędu – stwierdzenie „Scheinselbständigkeit”, czyli pozornej samozatrudnienia – może oznaczać konieczność uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne z mocą wsteczną za kilka lat, naliczenie opłat dodatkowych, a w poważnych przypadkach – odpowiedzialność karną dla członków zarządu.
Ta nieprzewidywalność wywarła naprawdę hamujący wpływ. Niektóre organizacje całkowicie zaprzestały zlecania prac freelancerom; inne przeniosły realizację projektów za granicę, po prostu po to, by uniknąć ryzyka. Rząd federalny otwarcie przyznał się do tego problemu i twierdzi, że nowy projekt ma na celu poprawę pewności prawnej i planistycznej dla wszystkich zainteresowanych stron.
Istotą reformy jest nowy przepis – proponowany § 7 ust. 5 SGB IV – wprowadzający dodatkowy, fakultatywny status „nowej działalności na własny rachunek”, który funkcjonowałby równolegle z obowiązującymi przepisami, a nie zastępowałby ich. Aby uzyskać ten status, należy spełnić łącznie dwa warunki:
| Kryterium | Co to oznacza w praktyce |
| Ryzyko handlowe | Rzeczywista możliwość poniesienia straty, ale także osiągnięcia zysku w ramach tego zlecenia. |
| Dywersyfikacja klientów | Wykonawca nie jest ekonomicznie uzależniony od jednego zleceniodawcy – ogólnie rzecz biorąc, nie więcej niż około pięciu szóstych jego dochodów z działalności na własny rachunek pochodzi z jednego źródła. |
| Wydatki służbowe | Wykonawca ponosi typowe koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej – sprzęt, licencje na oprogramowanie, ubezpieczenie zawodowe itp. |
| Obecność na rynku | Wykonawca jest widoczny na rynku – poprzez stronę internetową, działania marketingowe, reklamę lub inne podobne działania. |
W przypadku spełnienia obu warunków tradycyjny test oparty na integracji i szkoleniu po prostu nie miałby zastosowania w kontekście ubezpieczenia społecznego. W efekcie subiektywna, retrospektywna ocena zostałaby zastąpiona – w przypadku osób spełniających kryteria – bardziej obiektywną oceną opartą na liście kontrolnej. Obowiązująca procedura ustalania statusu na podstawie § 7a SGB IV pozostałaby w mocy, z tym że zostałaby rozszerzona tak, aby DRV Bund mógł, na wniosek którejkolwiek ze stron, wydać konkretną decyzję w sprawie spełnienia kryteriów „nowej działalności na własny rachunek”.
Co najważniejsze, nowy status nie jest po prostu deregulacją pod inną nazwą. Każdy, kto spełnia warunki nowego systemu, po raz pierwszy będzie zobowiązany do samodzielnego opłacania pełnych ustawowych składek na ubezpieczenie emerytalne.
Obecnie, w zależności od zawodu i sytuacji, wielu samozatrudnionych specjalistów w Niemczech może zrezygnować z udziału w państwowym systemie emerytalnym lub w ogóle do niego nie przystąpić. W ramach proponowanego systemu to wyłączenie praktycznie przestałoby obowiązywać dla wszystkich osób korzystających z nowego statusu. To właśnie jest polityczny kompromis leżący u podstaw reformy: w zamian za jaśniejsze i łatwiejsze do uzasadnienia klasyfikacje nowi samozatrudnieni zyskują dodatkową warstwę zabezpieczenia społecznego – oraz dodatkowy, niepodlegający negocjacjom koszt.
Warto dokładnie określić zakres tej reformy, ponieważ łatwo jest go przecenić.
Reforma nie ma wpływu na prawo pracy ani prawo podatkowe. Dotyczy ona wyłącznie klasyfikacji w systemie ubezpieczeń społecznych. To, czy dana osoba ma prawo do płatnego urlopu, ochrony przed zwolnieniem lub reprezentacji w radzie zakładowej – a także sposób jej opodatkowania – nadal ocenia się oddzielnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Możliwe staje się rozdzielenie statusu. Otwiera to naprawdę dziwny scenariusz: dana osoba mogłaby być traktowana jako osoba prowadząca działalność na własny rachunek dla celów ubezpieczenia społecznego na mocy nowego art. 7 ust. 5, a jednocześnie nadal być uznawana za pracownika w rozumieniu prawa pracy. Status „nowej działalności na własny rachunek” sam w sobie nie oznaczałby całkowitej zgodności z przepisami.
Żadne przepisy nie mają mocy wstecznej. Dotychczasowe umowy podlegają nadal obowiązującej ocenie całościowej (Gesamtwürdigung) oraz kontroli ze strony DRV. Nowa ustawa – niezależnie od tego, kiedy ostatecznie zostanie uchwalona – nie sprawi, że ryzyko związane z błędną klasyfikacją w przeszłości zniknie.
Harmonogram ulega ciągłym zmianom. Zgodnie z obecnym brzmieniem projektu nowe przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2028 r., co daje pracodawcom, podmiotom obsługującym listy płac oraz instytucjom ubezpieczeń społecznych czas na dostosowanie swoich systemów. Jak w przypadku każdego projektu ustawy, przed jej wejściem w życie prawdopodobne są poprawki, więc zarówno szczegóły, jak i data mogą ulec zmianie.
Warto zwrócić uwagę na jeden skutek uboczny: jeśli reforma zostanie wprowadzona zasadniczo zgodnie z projektem, w Niemczech mogą powstać dwie odrębne grupy osób prowadzących działalność na własny rachunek. Z jednej strony osoby, które spełniają nowe kryteria przedsiębiorczości – wielu klientów, rzeczywiste ryzyko gospodarcze, widoczna obecność na rynku – uzyskałyby dostęp do bezpieczniejszego i bardziej przewidywalnego systemu, choć wiązałby się on z obowiązkowymi składkami emerytalnymi. Z drugiej strony osoby, które tych kryteriów nie spełniają – być może dlatego, że pracują głównie dla jednego klienta lub prowadzą działalność w sposób bardziej zbliżony do zatrudnienia na etacie – pozostałyby w dotychczasowych, bardziej niepewnych ramach prawnych, ze wszystkimi wynikającymi z tego ryzykami związanymi z „pozorną samozatrudnieniem” (Scheinselbständigkeit).
Dla agencji rekrutacyjnych zajmujących się zatrudnianiem pracowników kontraktowych w niemieckich organizacjach oznacza to, że proces klasyfikacji nie zniknie. Jeśli już, to stanie się on bardziej usystematyzowany – ale też będzie miał większe konsekwencje, ponieważ nowa ścieżka będzie dostępna jedynie dla pewnej podgrupy zatrudnionych osób.
Nawet zakładając, że ustawa zostanie przyjęta w zasadniczo niezmienionej formie, ścisłe przestrzeganie przepisów przez wykonawców w Niemczech pozostanie sprawą kluczową – prawdopodobnie w jeszcze większym stopniu, a nie mniejszym. Tymczasem warto już teraz podjąć pewne praktyczne działania:
Dla wykonawców, którzy nie spełniają – lub nie są w stanie spełnić – nowych kryteriów dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej, a także dla przedsiębiorstw, które wolałyby całkowicie uniknąć ryzyka związanego z klasyfikacją zatrudnienia, umowa z pracodawcą rejestrującym (EOR) pozostaje jednym z najbardziej praktycznych sposobów na zgodne z przepisami zatrudnienie w Niemczech. EOR formalnie zatrudnia pracownika i przejmuje obowiązki związane z wynagrodzeniami, ubezpieczeniem społecznym oraz inne obowiązki wynikające z przepisów, podczas gdy rekruter lub klient końcowy zachowuje kontrolę nad bieżącym kierowaniem pracą. Pozwala to całkowicie ominąć kwestię samozatrudnienia w przypadku zleceń, w których nie da się realistycznie wykazać rzeczywistej niezależności.
Nawet w przypadku wykonawców, którzy mogliby kwalifikować się do nowego statusu, wielu rekruterów i klientów końcowych będzie – co zrozumiałe – chciało zasięgnąć drugiej opinii, zanim zaczną opierać się na zupełnie nowym, w dużej mierze niesprawdzonym zestawie kryteriów – zwłaszcza w pierwszych latach, kiedy sądy i DRV będą gromadzić doświadczenie dotyczące praktycznego stosowania tych zasad.
Dzięki swoim wyjątkowym usługom firma Access Financial zyskała reputację godnego zaufania i niezawodnego partnera zarówno dla przedsiębiorstw planujących ekspansję na rynek niemiecki, jak i dla osób poszukujących pracy w tym kraju.
Jako wiodąca na świecie firma zajmująca się leasingiem pracowników dbamy o wszystkie formalności i kwestie prawne związane z zatrudnieniem na zlecenie dla korporacji, agencji rekrutacyjnych i wykonawców. Nasze usługi przynoszą korzyści pracodawcom, zapewniając zgodność z lokalnymi przepisami; agencjom rekrutacyjnym – gwarantując zadowolenie klientów; a wykonawcom – maksymalizując ich zarobki i zapewniając rozwiązanie w zakresie rozliczania wynagrodzeń zgodne z przepisami.
Skontaktuj się z nami:
Aby dowiedzieć się więcej, napisz do nas na adres [email protected]. Możesz również pobrać nasz przewodnik po Niemczech, korzystając z poniższego linku, aby zapoznać się z kwestiami podatkowymi i pracowniczymi w tym kraju.